Riječki slikarski amarcord

Jesu teška vremena,

ali život je kratak,

umetnost večna .

Ne, prvo hoću promociju moje knjige u Beogradu, pa na jesen u Rimu, govori mi Ervin Dubrović dok sedimo u senci velike smokve i pored dva rascvetana limuna u saksijama, jedan od njih (muški) opojno miriše. Njegov dom je na brežuljku Učke pored srednjovekovnog gradića Kastva iznad Rijeke. Ispod nas je Opatija, zatim riječki zaliv i moreuz Vela Vrata između Istre i Cresa kroz koja se isplovljava na pučinu Jadrana, i pogledi iz njegovog dvorišta dobacuju tamo daleko.

Nisam sreo istoričara umetnosti koji toliko voli da čuje i ispriča dobar vic kao što je Ervin Dubrović. Dakle, nasmejan čovek. Obično svoja predavanja i počne vicom ili duhovitim zapažanjem i u istom maniru završi. Dakle, interesantan za slušanje.

Kada smo se prvi put sreli u Željkovoj antikvarnici na riječkoj rivi, odmah je prokomentarisao kako sam kicoški nakrivio šešir, što i jesam da ne bi izgledalo da je natakaren na moj visoki stas, a sunce je tako udaralo da su crveni krugovi lebdeli pred očima, u gizdavom šeširu bio je spas… A zahvaljujući razgovorima sa Ervinom i njegovim tekstovima upoznao sam duhovno podneblje ovog dela severnog Jadrana. Svašta on zna, od lokalnih prilika i dogodovština, do načina kako su se na ovom tlu preplitala carstva i kulture, mletačka, italijanska, austrijska, nemačka, mađarska. Ko god se u ovom podneblju bavio nekom od umetnosti nije izbegao njegovoj pomnoj pažnji.

Trideset svojih najboljih godina uložio je u istraživanje perioda od pedeset godina, i rezultati su sada pred nama, a pod naslovom Slikarstvo u Rijeci, 1891.-1941. Za tih 50 godina liburnijskom obalom prošlo je mnoštvo umetnika-nomada češkog, poljskog, nemačkog, austrijskog, mađarskog, italijanskog, slovenačkog, jevrejskog i hrvatskog porekla i ovekovečili su na svojim platnima jadranske talase, uvale, stene, barke, jedrilice, luku, fabričke objekte i industrijski dizajn, vile, sidra, plaže, pergole, pejzaže, vedute, ljude, portrete, aktove… sve ono što je u tih 50 godina stajalo pred očima savremenika. Uhvatili su manifestacije famoznog joie de vivre, koji je krajem 19. veka zahvatio i Srednju Evropu i nagnao aristokratiju da stvori svoju turističku morsku obalu u konkurenciji francuskoj Azurnoj obali.

Sa dolaskom bogatih iz Beča, Praga, Budimpešte, Berlina u Opatiju, Rijeku, Lovran, Crikvenicu počinje da se budi i umetnički život. Dubrović smatra da je tačan početak razvoja - 1891. kada je Mađarsko društvo lepih umetnosti iz Budimpešte organizovalo u Rijeci veliku međunarodnu slikarsku izložbu. Nikada ranije Rijeka nije imala takav kulturni događaj. Taj riječki „jučerašnji svet“ sa svim dostignućima tadašnjeg modernog doba i preplitanjima savremenih umetničkih pravaca, po Dobroviću, trajao je do 1941, a sa dolaskom Hrvatske u okvir Jugoslavije sasvim je potisnuta italijanska kultura. Većina umetnika i građana iselila se u Italiju i druge države. Nestali su svedoci, nestale su brojne slike, a slikarima se gotovo zametnuo trag.

Dubrović se odlučio da rekonstruiše krhotine tog sveta, izvede neku vrstu amarcorda i u knjizi o slikarstvu predstavi ga sa mnogim umetnicima i njihovim delima.

Zašto želi da svoju knjigu predstavi pre u Beogradu, nego li u Rimu? Ubeđen je da i Beograd i Novi Sad pripadaju Srednjoj Evropi i da su ih mnogobrojni i različiti uticaji iz tih centara suštinski oblikovali i utisnuli se u njihove identitete.

Promocija je 3. jula, četvrtak, u Narodnom muzeju u 18 h… jeste haos u Beogradu, blokade i građanska neposlušnost, ali baš u ovakvim vremenima ne bi trebalo odustati od prilike da čujemo interesantnu priču i proširimo vidike. Pošto je Ervin Dubrović srdačan i vrlo pristupačan čovek, posetitelji, ali i kolege novinari, imaju priliku za sadržajan razgovor. Vidimo se!

(30. jun, 2025.)

Na rotoru: Ervin Dubrović i Anita Antoniazzo Riječka raskrsnica 1937.

1.Olga Wisinger-Florian Vezilja pod pergolom, 1887.

2.Josip Moretti Zajc Mrtvi kanal, Fiumara, 1910.

3.Umberto Gnata Otok Cres posle oluje, 1944.

4.Paolo Venucci Korzo, 1929.

5.Ladisalao de Gauss Autoportret, 1933.